Yerba Mate

Sk?d si? wzi??a

"Mate uprawia si? i pije powszechnie tam, gdzie w XVII wieku mieszkali Guarani, czyli na terytorium Paragwaju. Ale nie tym dzisiejszym, okrojonym przez s?siad�w. Dawniej Paragwaj rozci?ga? si? du?o dalej ni? teraz - od st�p wschodnich And�w a? po wybrze?e Oceanu Atlantyckiego. Si?ga? daleko na ziemie dzisiejszej Argentyny, Urugwaju, Boliwii i po?udnia Brazylii. Tam ?yli Guarani i tam si? pi?o mate. Tam tez pije si? j? do dzi?. Wspomnienie tego dawnego, Wielkiego Paragwaju zosta?o w nazwie - Yerba Mate po ?acinie to ilex paraguariensis, czyli Ostrokrzew Paragwajski." [wc]

Kiedy na zamieszkane przez Guarani dorzecza Parany dotarli misjonarze jezuiccy, odkryli oni, ?e ulubion? u?ywk? miejscowych by?y li?cie pewnego gatunku wiecznie zielonego krzewu. Ich ?ucie likwidowa?o zm?czenie, rozja?nia?o umys? i ?agodzi?o uczucie g?odu. Zakonnicy doceniwszy zalety�naparu przyrz?dzonego ze sproszkowanych li?ci i p?d�w, rozpropagowali go w Europie jako alternatyw? dla sprowadzanej z Azji herbaty. Za?o?one przez nich plantacje sta?y si? g?�wnym ?r�d?em dochodu redukcji misyjnych a? do kasaty zakonu w 1773 roku.

Jak przyrz?dzi?

"Tradycyjny (india?ski) spos�b picia przypomina rytua?y zwi?zane z paleniem fajki pokoju.
W jednym i drugim przypadku bardzo wa?n? rol? pe?ni sprz?t: Cybuch fajki pokoju by? rze?biony z kamienia, a niewielkie naczy?ko do mate (matero, albo guampa), powinno by? wykonane ze specjalnego gatunku drewna - Palo Santo (?wi?ty Pie?).
Ju? samo to drzewo jest zio?em - po zmieleniu zaparza si? je i podaje jako lekarstwo na wiele chor�b. Wspiera si?y witalne (m?skie), urod? (niestety tylko u pa?), nerki, kiszki, ?y?y i wszystko inne, ale pod warunkiem, ?e si? mocno wierzy. Ma charakterystyczny silny zapach, kt�ry nie wietrzeje. Drewno, nawet po wyschni?ciu i latach u?ywania jako guampa, zachowuje sw�j naturalny kolor - intensywn? ziele? szczypiorow? - wygl?da jak pomalowane bejc?.
Do drewnianego "cybucha" - guampy - wsypuje si? grubo siekane suszone li?cie i ?ody?ki Mate. (W tej postaci wygl?da ona nie jak porz?dna herbata, ale jak jakie? zakurzone paprochy.)
Potem wkr?ca si? w nie metalowa rurk? - o nazwie bombilla - przez kt�r? b?dziemy pi?. Rurka ma na dolnym ko?cu sitko, ?eby zapobiec wci?ganiu fus�w do buzi. Najlepiej je?eli jest wykonana ze srebra, bo przecie? b?dziemy jej dotyka? ustami.
Do tak nabitego "cybucha" z wkr?con? rurka wlewamy odrobin? gor?cej wody - w tym celu wszyscy doro?li obywatele Paragwaju, o ka?dej porze dnia nosz? pod pachami termosy. No wi?c wlewamy wod? i czekamy.

Czekamy.
Jeszcze troch?...
Cierpliwie.

Nie ma si? do czego spieszy?, bo i tak pierwsze zalanie wypija w ca?o?ci Santo Tomas - ?wi?ty Tomasz.
(Prawda jest taka, ?e ca?? wod? wci?gaj? te suche paprochy i ka?dy o tym wie, ale tradycja ka?e pi? mate w grupie - a nie samemu - wi?c je?eli kto? akurat nie ma kompanii, to pod r?k? jest zawsze ?w. Tomasz. Wprawdzie niewidoczny, ale przecie? obecny, bo kto? t? pierwsz? porcj? wypi?, no nie?
Woda, kt�r? zalewamy fusy powinna by? "bia?a" - taka, kt�ra szumi na ogniu, ale jeszcze si? nie zagotowa?a - nigdy wrz?ca! Zalanie mate wrz?tkiem powoduje, ?e si? ?wi?te ziele poparzy, obrazi i w jednej chwili straci ca?y smak. I Moc." [wc]

Hokus pokus...

...czyli rytua?.�Picie mate jest swoistym rytua?em. W Ameryce Po?udniowej wita si? ni? nawet nieznanego przybysza. Yerba mate pite jest podczas spotka? rodzinnych lub w gronie przyjaci�?. Jedna z os�b podejmuje si? serwowania, nape?nia matero i przekazuje j? kolejnej osobie. Ta wypija ca?y napar i oddaje gospodarzowi, ?eby uzupe?ni? naczynie i poda? dalej... A najlepiej b?dzie jak ode?l? do opisu na stronie Wojtka Cejrowskiego, kt�rego ju? dwukrotnie cytowa?em.

Moja YM

Jak wi?kszo?? mateist�w w Polsce pierwszy raz o YM dowiedzia?em si? dzi?ki W. Cejrowskiemu. Nie?mia?e pr�by - zasmakowa?o. Potem zacz??em ju? w?asne eksperymenty. To kilka gatunk�w, z�kt�rymi mia?em przyjemno?? - nie wszystkie, w?a?ciwie ma?a cz??? tego co uda?o mi si? wysiorba?:

�

	Moja pierwsza. To mieszanka YM i zi�? wszelakich, przez co niezwykle aromatyczna, cho? jak dla mnie lekko przekombinowana w smaku. ?agodna. Pochodzi z Argentyny z plantacji za?o?onej przez polskich emigrant�w. Nadaje si? na pierwszy kontakt.		Mocniejsza siostra poprzedniej. Nie czarowana zi�?kami. Bardzo dobra.
	"Niech moc b?dzie z tob?" - mistrz Yoda mia? zapewne na my?li Colon'a. Istny wypalacz. Pi? w odzie?y ochronnej. Tylko dla or?�w.		Jak po lewej.�Cho? chyba troch? s?absza, ale i tak nie polecam na pocz?tek.
	Argenty?ski klasyk. Ma sta?e miejsce w odbieranych przeze mnie dostawach.		Same li?ciochy. Postawi na nogi ka?d? ?pi?c? Kr�lewn?. Mocna i smaczna.
	Brazylijka z Urugwaju. Jak ka?da latynoska - pe?na energii. Siekana troch? jak w mikserze, wi?c warto zaopatrzy? si? w g?sto dziurkowan? bombille o wi?kszych szczelinach.		S?absza ni? zielony klasyk. Tak samo drobna.
	Jak smakuje yerba mate? No w?a?nie tak. Klasyk nad klasyki. Bez udziwnie? smakowych. Paragwajczyk.		Jedna z bardziej li?ciastych. Bardzo aromatyczna, ?agodna w smaku. Pono? mocno pobudza, cho? ja jako? tego specjalnie nie odczuwam. Pochodzi z Argentyny. Jest dzieckiem ukrai?skich emigrant�w.
	A to jeden z przedstawicieli tego co w YM nie do zniesienia - wszelkiego rodzaju mieszanki smakowe. Jak nie pomara?cze to miody albo inne limonki. B?eee...		Paragwajska blond pi?kno??. Jedna z moich ulubionych. Mocna smakiem, otworzy nawet najci??sze powieki. W?a?nie teraz j? popijam ;-]